راهبردهای نیروی هوایی ارتش در هشت سال دفاع مقدس
بهترین امتحان
تاریخ همیشه آموزگار آدمی بوده و ملتی که از تاریخ درس نیاموزد و یا به فراموشی بسپارد، محکوم به تکرار اشتباهات خود و تجربه روزهای تلخ گذشته است.
گرچه امروز مدت زمانی از توقف دفاع مقدس هشت ساله گذشته، اما به جرأت میتوان گفت که ناگفتههای زیادی از آن دوران وجود دارد که باید به درستی برای نسلهای امروز و آینده بیان شود.
*توطئهها و دسیسهها برای تضعیف و انحلال ارتش
از همان روزهای نخست پس از پیروزی انقلاب اسلامی، به بهانههای مختلف، مانند آموزش پرسنل ارتش در مراکز آموزشی آمریکا و به شمار آوردن ارتش به عنوان تنها حامی رژیم طاغوت، ضمن اعلام بیاعتمادی به وفاداری ارتش به انقلاب اسلامی، خواهان انحلال آن گردیدند. به گونهای که «مسعود رجوی» که بعدها ماهیت ضد انقلابی وی بر همگان آشکار شد تنها پس از گذشت 12 روز از پیروزی انقلاب اسلامی، اعلام کرد «ارتش باید منحل شود» و در 5 اسفند 57، خطاب به مهندس بازرگان نخست وزیر دولت موقت گفت، «ارتش باید منحل شود و اگر مسئله ارتش حل نشود مسئول کشتارهای آینده شما هستید». از طرفی تنها 19 روز پس از پیروزی انقلاب اسلامی، مدت سربازی از 2 سال به یکسال کاهش یافت و به یکباره پادگانها خالی شدند. به هر حال ارتشی که قدرت او ضامن استقلال کشور بود، از سوی معاندان انقلاب اسلامی ایران در حال تضعیف و اضمحلال بود.
*توطئهها و دسیسههای غرب و شرق در زمینه جنگ علیه ایران
با پیروزی انقلاب اسلامی ایران، نخستین توطئههای غرب برای ناکام گذاشتن انقلاب و هدایت جامعهی ایرانی به سوی اهداف و مقاصد غرب آغاز گردید.
تشکیل گروههای سیاسی- نظامی در سطح کشور، آن هم به تعداد فراوان و با ایدههای ضد و نقیض و زنده کردن احزاب چپ در جامعه و تزریق پول و دلارهای آمریکایی به این گروهها و احزاب، مسلح کردن آنها در طول زمستان1357 و سال1358 به شکلهای مخفیانه و آشکار شایع گردید.
*اقدامات، تحرکات، تجاوزات و زمینه سازی رژیم بعثی عراق جهت شروع جنگ با ایران
تفکر انتخاب ارتش رژیم بعثی عراق برای انجام حمله به ایران از همان آغاز سال 1358 شروع شد. احمد حسن البکر رئیس جمهور عراق که یک ژنرال با تجربه در رویدادهای سیاسی نظامی بود و خود حکومت را با تجربه مبارزات سیاسی نظامی و کودتا با پشتیبانی حزب بعث عراق به دست آورده بود، میتوانست گزینه مناسبی برای براندازی حکومت جمهوری اسلامی باشد. غرب این کار را کرد و با او وارد مذاکره شد.ولی علیرغم قولهای مساعد برای تقویت، توسعه و پیشرفت اقتصاد عراق، او که ژنرالی کار کشته بود، به جهت آشنایی با مفاهیم فرهنگی، اقتصادی، سیاسی و نظامی در دوران جنگ سرد، در باطن زیر بار این توطئه نرفت و با سپردن ارتش عراق و کشور به دست معاون جوان خود صدام حسین، پای در این دامی که برای او و کشورش برپا شده بود نگذاشت.
رژیم عراق از همان ابتدای پیروزی انقلاب اسلامی با ایجاد دفتری به نام سازمان آزادیبخش خوزستان، تحریک ایرانیان عرب زبان خوزستان را علیه جمهوری اسلامی ایران آغاز کرد و همزمان وسایل ارتباط جمعی عراق نیز تبلیغات مسمومی برای جلب مخالفان جمهوری نوپای اسلامی ایران شروع نمودند. در مراسم برگزاری جشنهای دوازدهمین سالگرد به قدرت رسیدن حزب بعث نیز، شعارهایی تند و جنجال برانگیز سرداده و نقشههای جعلی از استان خوزستان ایران را با نام عربستان منتشر کرد. در این نقشهها مرزهای مصوب بین المللی تغییر داده شده و شهر اهواز را «الاحواز» و خرمشهر را «محمره» و آبادان را «عبادان» و هویزه را «حویزه» و سوسنگرد را «خفاجیه» نامیدند.
نخستین تجاوزهای نظامی ارتش عراق از آغاز سال 1358 به مرزهای غربی کشور ایران به شکل غارت گلههای دام مرزنشینان، شبیخونهای وحشیانه به دهکدههای مرزی و قتلهای بیدلیل مردم مرزنشین، تا بمبارانهای هوایی و شلیک گلولههای توپ علیه روستاها و شهرهای مرزی شروع شد و کار به جایی رسید که تا سی و یکم شهریور1359 تعداد 636 مورد تجاوز زمینی، هوایی و دریایی و بمباران و غارت احشام مرزنشینان و به آتش کشیدن لولههای نفتی توسط عوامل حکومت حزب بعث عراق علیه ایرانیان به ثبت رسید و به سازمان ملل متحد گزارش گردید.
گذشته از موارد فوق، رژیم بعثی صدام در عمل نیز مبادرت به اعمال غیر قانونی به شرح زیر نمود :
آزار و اخراج پنجاه هزار نفر از اتباع شیعه مذهب عراق به صورت قهرآمیز و خصمانه در طول 500 کیلومتر از مرز دو کشور به اتهام ایرانی الاصل بودن آنها و مصادره اموال منقول و غیر منقول آنان.
ایجاد مزاحمت و محاصره اقامتگاه روحانیون برجسته ایرانی که در عتبات عالیات به سر میبردند.
ایجاد مزاحمت و سختگیریهای فراوان برای مسافران ایرانی و مسافرت ایرانیان به عتبات عالیات.
حمله به مدارس ایرانی و دستگیری عدهای از آموزگاران و ضرب شتم و زندانی کردن آنها و خانوادههایشان.
ایجاد مزاحمت برای اعضای سفارت جمهوری اسلامی ایران در بغداد و حمله به محل سکونت آنان بدون رعایت موازین انسانی و اخلاقی و بین المللی.
پناه دادن به بسیاری از نظامیان فراری ایرانی و وابستگان رژیم ستم شاهی.
اجازه استقرار ارتشبد اویسی در پایگاه سلیمانیه و آموزش افراد ایرانی سلطنت طلب با هدف براندازی حکومت جمهوری اسلامی ایران.
ایجاد اغتشاش در کردستان ایران و حمایت از فعالیتهای ضد انقلاب.
تأسیس رادیوهایی به زبانهای فارسی، ترکی، ارمنی، کردی، ترکمنی و بلوچی برای تحریک اقوام ایرانی و ایجاد تفرقه و اختلاف مذهبی در داخل ایران.
تهاجم هوایی به شهر مهران در شرایطی که بیش از 50 روز از پیروزی انقلاب اسلامی در ایران نمیگذشت.
تهاجم زمینی به تأسیسات نفتی شهر قصر شیرین روز بعد از حمله به مهران در 18 فروردین 1359.
این روند تا آغاز رسمی جنگ در روز 31 شهریور1359 به دفعات ادامه داشت، بهطوری که در هشتم خرداد 1359 شهر مهران را با حملات هوایی و توپخانه زمینی بشدت درهم کوبیدند و 12 تن از مردم این شهر به شهادت رسیده و عده کثیری مجروح گردیدند. در دوازدهم شهریور 1359 مهران برای چندمین بار و این بار با موشکهای زمین به زمین مورد حمله قرار گرفت. در روزهای بعد، پیرانشهر، پاوه، سردشت، دهلران، قصرشیرین، نفت شهر و موسیان نیز از حملات ارتش عراق توسط توپخانه و بمباران هوایی در امان نماندند.
تحلیل ارتش رژیم بعثی عراق از اوضاع داخلی ایران در پی ملاقات مکرر صدام حسین رئیس جمهور عراق با مخالفان نظام جمهوری اسلامی ایران و اطلاعاتی که سرویسهای اطلاعاتی غربی در اختیار او قرار میدادند، اندیشه حمله به ایران را در سر او رشد داد.
سرانجام در 31 شهریور 1359 ارتش عراق در یک حمله هوایی گسترده پایگاههای هوایی و فرودگاههای ایران را هدف قرار داد.
*راهبرد نیروی هوایی ارتش در هشت سال دفاع مقدس؛ متوقف ساختن ماشین جنگی دشمن و بیرون راندن صدامیان از سرزمینهای اشغالی میهن اسلامی
در 17/8/1358 جلسه شورای عالی دفاع جمهوری اسلامی ایران تشکیل گردید و در گزارش فرمانده نیروی هوایی، آمادگی نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران برای مقابله با ارتش عراق 30 درصد اعلام گردید. فرمانده نیروی زمینی، سرتیپ ولی اله فلاحی تحرک نیروی زمینی ارتش را کم و استعداد را 30 درصد گزارش نمود. این در حالی بود که توطئهها برای تضعیف ارتش بشدت ادامه داشت و نیروی هوایی هنوز در زیر بار اتهامات مربوط به حمله نظامی آمریکا در منطقه طبس دست و پا میزد.
ریزش شدید کارکنان نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران از طریق بازنشستگی، بازخریدی، اخراج و فرار، با پیگیری و اصرار برخی از مسئولین و کارکنان نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران ادامه داشت.
سرانجام برای بهبود اوضاع، فرمانده جدیدی برای نیروی هوایی برگزیده شد و این شخص افسری خلبان به نام «سرهنگ جواد فکوری» بود که در پی آن، فرماندهان و کادر ستادی نیروی هوایی نیز به یکباره دگرگون گردید.
سپس معاون عملیات جدیدی نیز به نام «سرهنگ محمود قیدیان» برای فرماندهی نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران تعیین شد و این افسر خلبان مسئول تهیه و تدوین «دستور عملیاتی البرز » برای مقابله با تجاوز هوایی و زمینی ارتش عراق گردید.
راهبرد ارتش جمهوری اسلامی ایران در جنگ بیرون راندن ارتش عراق از سرزمینهای اشغالی بود، بر همین اساس، نیروی هوایی ارتش راهبرد متوقف ساختن ماشین جنگی عراق را در دستور کار خود قرار داد.
هوانیروز بنا به وظایف ذاتی خود، علاوه بر کنترل آسمان کشور و حراست از مرزهای هوایی و زیر نظر داشتن تحرکات هوایی، راداری و زمینی همسایگان به ویژه ارتش عراق، قبل از شروع جنگ در مواقع لزوم به عملیاتهای تاکتیکی پشتیبانی هوایی نزدیک از یگانهای زمینی در مقابله با اشرار و ضد انقلاب در درگیریهای داخلی کردستان و گنبد و سیستان و بلوچستان میپرداخت. در همین راستا نیز«شهید سرلشکر خلبان محمد نوژه» و کمک خلبان وی «شهید سرلشکر خلبان سید عبدالله بشیری موسوی»، از اولین شهدای نیروی هوایی ارتش هستند که هواپیمایشان در مأموریت تاکتیکی پشتیبانی نزدیک یگانهای زمینی در پاوه سقوط و به فیض شهادت نائل میشوند.
در روز دوم جنگ با دستور فرمانده نیروی هوایی ارتش«شهید سرلشکر خلبان جواد فکوری» مأموریت استراتژیک نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران مبنی بر انهدام مراکز تولید فرآوردههای نفتی عراق ابلاغ گردید.
با بمبارانهای مراکز نفتی، تلمبهخانهها، پالایشگاهها و سامانههای حمل و نقل فرآوردههای نفتی موجب قطع صدور نفت و کاهش تولید سوخت و انواع روغنهای موتور و هیدرولیک در صنعت نفت عراق گردید بهطوریکه در اواخر مهر ماه 1359 هنوز یک ماه از آغاز حمله سراسری عراق نگذشته بود، که ظرفیت تولید فرآوردههای نفتی آن کشور به 10 درصد رسید و صدور نفت خام از طریق خط لوله زاخو به بندری در خاک ترکیه از 35میلیون تن در سال به صفر تنزل یافت و خط لوله بندر بانیاس سوریه در ساحل مدیترانه بسته شد و تولید نفت خام عراق از 4 میلیون بشکه در روز به میزان 250000 بشکه کاهش یافت.
البته مأموریتهای استراتژیک نیروی هوایی ارتش در طول جنگ به همین جا ختم نشد، بلکه انهدام پایگاه هوایی “الولید” در غرب عراق و پایگاههای هوایی «H-3»در مرز اردن و سوریه، پرواز بر هم زدن کنفرانس سران غیر متعهدها در بغداد، حمله به کاخ ریاست جمهوری صدام، عکسبرداری هوایی از مراکز استراتژیک عراق و ...؛ جزء همین مأموریتهای استراتژیک بودند.
مأموریتهای تاکتیکی نیروی هوایی در دفاع مقدس شامل تهیه آتش پشتیبانی هوایی برای نیروهای رزمنده زمینی میشد. چراکه می بایست بر آسمان منطقه عملیات تسلط پیدا میکرد تا این آتش پشتیبانی را تأمین نماید. چنین بود که نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران دفاع هوایی تاکتیکی را با درایت سامان داد و از هواپیماهای”اف-14”در شش نقطه در غرب کشور و جنوب غربی به صورت مینی آواکس و جست وجو در ارتفاع پایین برای پوشش رادارها که در آن زمان در ارتفاع پایین دید مناسبی نداشتند، استفاده کرد. بی تردید اگر چنین عمل نمیشد نیروی هوایی عراق میتوانست در تداوم حملات هوایی خود در ارتفاع پست وضعیت اقتصادی و فرهنگی و سیاسی کشور را دگرگون سازد.
از دیگر مأموریتهایی که نیروی هوایی با دقت و بلافاصله پس از حمله سراسری رژیم بعثی صدام انجام داد، جمعآوری اطلاعات الکترونیکی در سطح کشور بود. نیروی هوایی به عمق فعالیتهای عراق اشراف داشت.
خدمات پشتیبانی رزمی و پرواز هواپیماهای ترابری سنگین برای حمل نیروی انسانی داوطلب به میدانهای نبرد یکی از شاهکارهای این نیرو بود که در آن زمان هیچ یک از ناوگانهای هوایی کشور چنین توانایی شگفت انگیزی را نداشتند.
تنها در نخستین سال جنگ، نیروی هوایی توانست بیش از 13000 تن مهمات را بر فراز پایگاهها، یگانها و نیروهای دشمن فرو ریزد. برای حمل این میزان مهمات تا پای کار در پایگاههای هوایی و گروههای پدافندی، بیش از1500 تریلی مورد نیاز است و لجستیک و آماد و پشتیبانی نیروی هوایی ارتش بود که از پس این مهم با درایت و مدیریت و صرفه جویی در هزینههای جنگ برآمد.
در همان نخستین سال جنگ و قبل از شروع عملیات ثامنالائمه(ع) نیروی هوایی ارتش 17147 سورتی پرواز ترابری، 14423 سورتی پرواز مراقبت مسلحان هوایی بر فراز مناطق جنگی و غرب کشور و مناطق اقتصادی و سیاسی کشور مانند جزیره خارک و جماران و غیره، 1463 سورتی پرواز بمباران هوایی، 262 سورتی پرواز شناسایی تاکتیکی و استراتژیکی و 464 سورتی پرواز مراقبت دریایی و شناسایی کشتیهای بیگانه در خلیجفارس به انجام رسانید.
از این روست که مقام معظم رهبری و فرماندهی کل قوا(مدظلهالعالی) می فرمایند: «در طول جنگ، نیروی هوایی، یکی از بهترین امتحانها را داد».
جنگ هشت ساله و دفاع مقدس جمهوری اسلامی ایران در برابر ارتش رژیم بعثی عراق پایههای حکومت صدام را آنچنان سست کرد که هرگز نتوانست در برابر تجاوز آمریکاییها به کشور عراق حتی زمان کوتاهی پایداری کند. نه مردم به او وفادار بودند و نه ارتش، زیرا این حکومت دیگر ارزشهای معنوی برای مردم عراق نداشت.
در پایان یاد و خاطره جانفشانیهای شهدا، جانبازان و ایثارگران هشت سال دفاع مقدس به ویژه غیور مردان نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران را گرامی میداریم و به روح پر فتوح شهدا، صلوات و فاتحه میفرستیم. روحشان شاد، يادشان گرامى و راهشان پر رهرو باد!
______________________________________________
منابع:
- بیانات مقام معظم رهبری در جمع کارکنان نیروی هوایی19/11/89
- نیروی هوایی در دفاع مقدس، نمکیعراقی، علیرضا، انتشارات ایران سبز
- ناگفتههایی از روزهای اول جنگ، حسینیا، احمد، انتشارات ساحادم آجا
- اولین پاسخ، قدیمی، فرشید، انتشارات مکعب
سرهنگ ستاد قاسم اکبری مقدم
منبع: روزنامه کیهان پنجشنبه 4مهر1392
